Jasper Krabbé

Work / News / Books / Info / Blog

Het parool/Opium/ArtMen

Hij raakte na zijn dood ten onrechte in de vergetelheid
April 25 2012

Vorige week ging mijn jongste dochter met haar klas naar de Hermitage aan de Amstel. Want kunsteducatie in Nederland, dat is twee keer per jaar verplicht naar het museum. Nou ja–dat is toch beter dan niets.

Toen ik even rondslenterde door het museum, stond ik opeens oog in oog met één van de meest melancholische portretten ooit gemaakt: Portret van een jongeman. Michiel Sweerts schilderde het in 1656, maar in essentie is het tijdloos. Anders dan tijdgenoot Vermeer werd Sweerts nooit zo beroemd bij een groot publiek. Hij raakte na zijn dood zelfs in de vergetelheid. Geheel ten onrechte.

De jongeman op het portret keek mij droevig aan, het hoofd schuin steunend op zijn hand. In zijn andere hand een brief geklemd, glimlichtje op zijn ring. Een belastingaanslag, rouwkaart, afscheids- of liefdesbrief? Aan de tafel geprikt nog een briefje met tekst, vrij vertaald: ‘Elke man moet rekenschap afleggen aan zichzelf.’ Right. Hoe dan ook; die introverte blik is zelden meer zo intens verbeeld.

Catherina de Grote bezat het schilderij en hopelijk had ze het op een ereplaats in haar paleis hangen. Ze had duizenden werken die ze per dozijn kocht en die hingen salonstijl, kriskras door elkaar. Rubens, Jan Steen, Rembrandt, Frans Hals. En hoewel haar collectie barst van de meesterwerken, zou ik, als ik mocht kiezen, ze allemaal zo inruilen tegen dit ene schilderij.

Sweerts’ techniek was magistraal. Het wonder echter zit in de uitdrukking van de jongeman. Die reflectieve blik. Dat je weemoed kunt uitdrukken in verf. Hoewel dat nooit bewezen is, denken specialisten dat de jongeman Sweerts zelf is.

Ook in Museum Het Rembrandthuis hing tot voor kort een zelfportret van Sweerts. Hierin steekt hij de draak met alle conventies uit die tijd. Letterlijk. Hij steekt zijn vinger in de neusholte van een schedel, een even spottend als vreemd gebaar. En kijkt triomfantelijk naar zichzelf en ons. Verf als overwinning op de dood.

Die Sweerts had het wel begrepen.

Het parool
Opium
PAULINA OLOWSKA
STEDELIJK
WIT
ArtMen