Jasper Krabbé

Work / News / Books / Info / Blog

Het parool/Opium/ArtMen

Demnig geeft ze alsnog het graf dat ze nooit hebben gehad
June 20 2012

Het leek wel het ritueel van een zenboeddhist. Eerst het lichten van een stoeptegel, het uitgraven van de aarde. Dan het plaatsen van kleine gouden stenen met inscripties: hier woonde Abraham Reiss, Elise Reiss, Kaatje Reiss-Bon.Zacht grijs stuifzand erover, dan grover zand. Het aanstampen, inwrijven en wegvegen van overtollig zand met borsteltje en bezem. En tot slot het oppoetsen van het goud met een lapje stof.

Beeldend kunstenaar Gunter Demnig heeft dit ritueel al honderden malen uitgevoerd. Daar waar in de oorlog Joden zijn weggehaald plaatst hij – aanvankelijk illegaal, en nu op verzoek door heel Europa – gedenkstenen voor hun voormalige huizen. Alleen al in Amsterdam zijn er afgelopen zondag in negentien verschillende straten dergelijke struikelstenen geplaatst, van de Gerrit van der Veenstraat tot de Ruysdaelstraat, van het Jonas Daniël Meijerplein tot de Oranje Nassaulaan. Schuldige landschappen om kunstenaar Armando te citeren. De stenen die in de Jekerstraat nummer 14 werden geplaatst, waren ter nagedachtenis van mijn overgrootouders en hun dochter. Zij was pas 29 jaar was toen ze werd gedeporteerd en vermoord.Ik ken hen alleen door de verhalen van mijn oma, de enige van de familie die de oorlog overleefde. Ze sprak er nooit over. Pas op het einde van haar leven gaf ze mij een schrift voorzien van foto’s en getypt zonder één fout – ze was filmvertaalster geweest. Alsof ze voorvoelde dat het verhaal anders vergeten zou worden. Het verdriet en ook het schuldgevoel doordat zij als enige van het gezin bleef leven, hebben haar nooit verlaten. Dat heeft ook mijn vader getekend.

Met dit gebaar geeft Demnig ze alsnog het graf dat ze nooit hebben gehad. Er werden voorzichtig drie kleine kiezelsteentjes op de gouden stenen gelegd. Om te bouwen aan de herinnering. De namen op de stenen zijn heel klein. Om ze te kunnen lezen moet je je gezicht dicht bij de steen brengen. Een buiging voor de doden. Dat heeft Demnig mooi bedacht.

Het parool
Opium
PAULINA OLOWSKA
STEDELIJK
WIT
ArtMen